KKP Research เผยความเปราะบางทางการเงินของคนไทย เสี่ยง “แก่ก่อนรวย” ผู้สูงอายุเกือบ 70% ยังต้องพึ่งพาลูกหลานหรือทำงานต่อ มีเพียง 8.4% ที่มีรายได้หลักจากบำนาญหรือดอกเบี้ยเงินออม ขณะที่แรงงาน 93% ไม่มีสวัสดิการกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ แนะเร่งวางแผนการเงิน ประเมินค่าใช้จ่าย ออมและลงทุนตั้งแต่เนิ่นๆ พร้อมปรับพอร์ตตามช่วงวัย เพื่อสร้างความมั่นคงทางการเงินตลอดชีวิตหลังเกษียณ
KKP Research กลุ่มธุรกิจการเงินเกียรตินาคินภัทร เผยรายงาน “แก่ก่อนรวย: คนไทยพร้อมแค่ไหนในการเกษียณ” โดยพบว่า ประเทศไทยเผชิญความท้าทายจากการเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างรวดเร็ว ขณะที่ระดับรายได้และเงินออมของประชากรยังไม่มากเพียงพอรองรับชีวิตหลังเกษียณ
โดยปัจจุบันคนไทยราว 1 ใน 4 มีอายุ 60 ปีขึ้นไป และคาดว่าจะเพิ่มเป็น 1 ใน 3 ภายในปี 2049 ขณะที่ผู้สูงอายุเกือบ 70% ยังต้องพึ่งพารายได้หลักจากลูกหลานหรือการทำงาน และมีเพียง 8.4% ที่มีรายได้หลักจากเงินบำนาญหรือดอกเบี้ยเงินออม ส่วนเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุรองรับค่าใช้จ่ายได้เพียง 7%
KKP Research ยังระบุด้วยว่า แรงงานไทย 54% อยู่นอกระบบประกันสังคม ขณะที่ 93% ของแรงงานไทยไม่มีสวัสดิการกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ (PVD) และค่ากลางของเงินกองทุนสำรองเลี้ยงชีพของแรงงานไทย ณ วันเกษียณ เลี้ยงชีพหลังเกษียณได้เพียง 5.2 ปี
สะท้อนความเปราะบางทางการเงินของผู้สูงอายุไทย และความเสี่ยงที่ปัญหาการเกษียณไม่พร้อมอาจสร้างภาระต่อครัวเรือนและเศรษฐกิจไทยในระยะยาว
ประเมินรายจ่ายและรายได้หลังเกษียณ
ผลสำรวจของธนาคารแห่งประเทศไทยพบว่า แม้คนไทย 91.5% มีการออม แต่กว่า 80% ของเงินออมในกลุ่มตัวอย่างยังอยู่ในรูปเงินสด เงินฝาก หรือสินทรัพย์เสี่ยงต่ำ โดยมีเพียง 2.2% ที่นำเงินไปลงทุนในสินทรัพย์ที่มีโอกาสเติบโต สะท้อนความเสี่ยงที่ผลตอบแทนจากเงินออมอาจไม่เพียงพอชดเชยค่าครองชีพที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะค่ารักษาพยาบาล ซึ่งเป็นภาระสำคัญในวัยเกษียณ
KKP Research ชี้ว่าไม่มีตัวเลขเงินเกษียณที่เหมาะกับทุกคน เนื่องจากแต่ละคนมีค่าใช้จ่าย รายได้ประจำ และระยะเวลาการใช้ชีวิตหลังเกษียณแตกต่างกัน
การวางแผนจึงควรเริ่มจากการประเมินค่าใช้จ่ายที่ต้องการในอนาคต หักด้วยรายได้ประจำที่คาดว่าจะได้รับ เช่น เงินบำนาญหรือค่าเช่า เพื่อคำนวณส่วนต่างที่ต้องใช้เงินออมมารองรับ ก่อนกำหนดเป้าหมายเงินเกษียณเบื้องต้นที่ 25 เท่าของส่วนต่างรายจ่ายต่อปี ตามแนวคิดกฎ 4% ซึ่งพัฒนาจากการศึกษาผลตอบแทนการลงทุนในอดีตของสหรัฐอเมริกา
โดยกำหนดให้ถอนเงินในปีแรกไม่เกิน 4% ของเงินลงทุน ณ วันเกษียณ และปรับจำนวนเงินที่ถอนในปีต่อๆ ไปตามอัตราเงินเฟ้อ เพื่อเพิ่มโอกาสให้เงินเพียงพอรองรับค่าใช้จ่ายตลอดช่วงเกษียณประมาณ 30 ปี
ตัวอย่างเช่น หากต้องการใช้เงินหลังเกษียณเดือนละ 2.1 หมื่นบาท และมีรายได้ประจำจากบำนาญเดือนละ 6 พันบาท จะเหลือส่วนต่างที่ต้องใช้เงินออมรองรับเดือนละ 1.5 หมื่นบาท หรือปีละ 1.8 แสนบาท คิดเป็นเป้าหมายเงินเกษียณเบื้องต้นประมาณ 4.5 ล้านบาท
อย่างไรก็ตาม KKP Research ระบุว่า ตัวเลขดังกล่าวเป็นเพียงแนวทางตั้งต้น ไม่ใช่หลักประกันว่าเงินจะเพียงพอตลอดชีวิต เนื่องจากยังต้องคำนึงถึงระยะเวลาหลังเกษียณ ผลตอบแทนจากการลงทุน และเงินเฟ้อ โดยเฉพาะค่ารักษาพยาบาลที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นเร็วกว่าระดับราคาสินค้าและบริการทั่วไป
3 ขั้นตอนวางแผนเกษียณ
การเตรียมเกษียณไม่ได้ขึ้นอยู่กับจำนวนเงินออมเพียงอย่างเดียวแต่ต้องบริหารทั้งเวลา ความเสี่ยง และผลตอบแทนไปพร้อมกัน โดยการเริ่มออมและลงทุนตั้งแต่อายุน้อยช่วยให้เงินมีเวลาเติบโตจากผลตอบแทนทบต้น และลดภาระการสะสมเงินเมื่อใกล้เกษียณ ขณะที่การออมเพียงอย่างเดียวโดยไม่ลงทุนอาจทำให้เงินออมเติบโตไม่ทันค่าครองชีพที่เพิ่มขึ้น
KKP Research จึงได้เสนอแนวทางวางแผนเกษียณ 3 ขั้น ได้แก่ 1. วางแผนการเงิน (budget) เพื่อกำหนดเป้าหมายเงินเกษียณและวางแผนเงินออมให้สอดคล้องกับรายได้
2. บริหารความเสี่ยง (protect) โดยเตรียมเงินสำรองและความคุ้มครองเพื่อรับมือเหตุการณ์ไม่คาดคิด โดยเฉพาะค่ารักษาพยาบาลที่อาจกระทบเงินออม
3. สร้างการเติบโตของเงินลงทุน (grow) ผ่านการลงทุนระยะยาวและกระจายสินทรัพย์อย่างเหมาะสม เพื่อเพิ่มโอกาสให้เงินออมเติบโตเพียงพอรองรับค่าใช้จ่ายตลอดช่วงเกษียณ
ปรับพอร์ตตามวัย เกษียณแล้วต้องลงทุนต่อ
เงินออมเพื่อเกษียณอาจต้องรองรับค่าใช้จ่ายต่อเนื่องอีก 20-30 ปี การถือหุ้นน้อยเกินไปหรือย้ายเงินลงทุนทั้งหมดไปไว้ในเงินฝากหรือพันธบัตร อาจทำให้ผลตอบแทนโตไม่ทันเงินเฟ้อและเงินหมดก่อนเสียชีวิต
KKP Research ระบุว่า แนะนำให้ทยอยปรับสัดส่วนการลงทุนตามช่วงวัย (glide path) โดยลดสัดส่วนหุ้น และเพิ่มสินทรัพย์ความเสี่ยงต่ำอย่างตราสารหนี้หรือเงินสดเมื่อใกล้เกษียณ เพื่อลดผลกระทบจากความผันผวนของตลาดในช่วงเริ่มถอนเงินมาใช้จ่าย แต่ไม่ใช่ขายหุ้นทั้งหมด ยังคงลงทุนในสินทรัพย์ที่มีโอกาสเติบโตในระยะยาวอย่างเหมาะสม
สำหรับช่วงหลังเกษียณ อาจจัดสรรเงินสำหรับค่าใช้จ่ายในช่วง 2-3 ปีแรกไว้ในเงินสดหรือสินทรัพย์ความเสี่ยงต่ำ เพื่อลดความจำเป็นในการขายหุ้นเมื่อตลาดปรับตัวลง ขณะที่เงินส่วนที่ยังไม่มีความจำเป็นต้องใช้ในอีก 10-20 ปีข้างหน้า สามารถลงทุนในสินทรัพย์ที่มีโอกาสสร้างผลตอบแทนสูงขึ้นและกระจายการลงทุนอย่างเหมาะสม
ทั้งนี้ KKP Research ระบุว่า แนวคิดการถอนเงินใช้หลังเกษียณในอัตราเริ่มต้น 4% ต่อปี ยังเน้นให้ถือสินทรัพย์ประเภทหุ้นอย่างน้อยราวครึ่งหนึ่งของทั้งหมด เพื่อสร้างสมดุลระหว่างการเติบโตของเงินลงทุนกับความเสี่ยงที่เงินจะไม่เพียงพอตลอดช่วงเกษียณ
ภาพ: รูปภาพโดย tirachardz บน Magnific
เรื่องราวอื่นๆ ที่น่าสนใจ : Silver Economy จ่อบูม! คาดปี 2576 สูงวัยใช้จ่ายแตะ 3.5 ล้านล้าน รุ่นใหญ่ยุคใหม่พร้อมเปย์เพื่อตัวเอง โอกาสแบรนด์รุกตลาดสุขภาพ-ไอที-ไลฟ์สไตล์
ไม่พลาดบทความและเรื่องราวน่าสนใจอื่นๆ ติดตามเราได้ที่เฟซบุ๊ก Forbes Thailand Magazine
